Resulullah\u2019tan ald\u0131\u011f\u0131 feyz ile \u2018O diyorsa do\u011frudur\u2019<\/strong> diye teslimiyet g\u00f6steren S\u0131dd\u0131k lakab\u0131yla bilinen Hz. Ebubekir ve \u2018Ben \u0130slam\u0131n o\u011fluyum, neyim varsa \u0130slam\u2019dand\u0131r\u2019<\/strong> diyen Selman-\u0131 Farisi gibi iki zirve sahabenin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi Alt\u0131n Silsile-Hacegan yolu Beyaz\u0131d-\u0131 Bestami<\/strong> ile \u0130ran\u2019\u0131n Horasan b\u00f6lgesinde Bistam kasabas\u0131na do\u011fru uzan\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Talebesi Hasan Harakani hazretleri Kars \u015fehrine cihad ve fetih i\u00e7in gelir ve orada \u015fehid oldu\u011fu rivayet edilir. Yusuf Hemedani ile Horasan b\u00f6lgesinde devam eder<\/strong>. \u0130mam\u0131 Rabbani <\/strong>ile Hindistan-Serhend\u2019e uzan\u0131r. Abdullah Dehlevi <\/strong>ile Delhi\u2019den sonra Halid-i Ba\u011fdadi<\/strong> ile \u015eam\u2019a gelir. Ahmed Ziyaeddin G\u00fcm\u00fc\u015fhanevi <\/strong>ile \u0130stanbul\u2019da karar k\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n G\u00fcne\u015f \u00fclkesi manas\u0131na gelen Horasan, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkistan\u2019\u0131n bat\u0131 k\u0131sm\u0131 Du\u015fanbe\u2019den, Fergana Vadisi-Buhara-Semerkend-Hive-Afganistan ve \u0130ran\u2019\u0131n kuzeydo\u011fusundan Hazar denizine kadar olan b\u00f6lgenin ad\u0131d\u0131r. Hz. \u00d6mer d\u00f6neminde \u0130slam\u2019\u0131 tan\u0131yan halk\u0131n zeki, \u00e7al\u0131\u015fkan, c\u00f6mert, cesur, terbiyeli, nazik, hakkaniyetli, din ve ilme yatk\u0131n olmalar\u0131 nedeniyle Horasan b\u00f6lgesi alimleri ve mutasavv\u0131flar\u0131 ile me\u015fhur olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Hacegan Yolu- Horasan Arifleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n Horasan Erenleri ve O\u2019nlar\u0131n hicret yolu olarak bilinen Hacegan Yolu Do\u011fu T\u00fcrkistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 yak\u0131n\u0131nda Tacikistan-Du\u015fanbe, \u00d6zbekistan’da Buhara-Semerkant-Ta\u015fkent, Hindistan’da Serhend-Delhi \u015fehirleri, Suriye’de \u015eam b\u00f6lgesi, T\u00fcrkiye-\u0130stanbul g\u00fczergah\u0131 ve yan yollar\u0131 ile devam ediyor. Bu yaz\u0131mda Horasan illerine yapt\u0131\u011f\u0131m ziyaretleri ve dostluklar\u0131 anlatmak istedim.<\/p>\n\n\n\n \u00a0\u00d6zbekistan\u2019da Ta\u015fkent-Semerkand-Buhara \u015fehirlerinde Alt\u0131n silsile b\u00fcy\u00fcklerinin kabirlerini ziyaretlerimizde \u0130skenderpa\u015fa Cami imam\u0131 Mikdat Kutlu ve Esad Co\u015fan Hocaefendinin a\u011fabeyi Mithat Co\u015fan ile birlikte kabir ba\u015f\u0131nda Kuran tilaveti, dualar ve hatmi hacegan yapt\u0131k,<\/p>\n\n\n\n K\u0131rk ki\u015fi kadar samimim, muhabbetli, salih ve g\u00fczel dostlarla birlikte yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu seyahatte bir dostumuzun Toy \u2013d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcne- kat\u0131ld\u0131k, hem de manevi b\u00fcy\u00fcklerimizin kabirlerini ziyaret ettik. Bu manevi ziyaretler kalbimizde ve zihnimizde sanki o b\u00fcy\u00fcklerin manevi huzurunda olman\u0131n verdi\u011fi bir tat ve ha\u015fyet b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n Toy\u2019dan Ziyarete giden yol<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zbekistan T\u00fcrkistan\u2019\u0131n kalbi ve manevi merkezi olan bir \u00fclke. Buhara, Semerkand, Hive ve Ta\u015fkent gibi \u0130slam medeniyetinin merkezi olan \u015fehirleri ve Horasan B\u00f6lgesinin bir par\u00e7as\u0131 olan Fergana Vadisi ile de \u0130slam toplumunun \u00f6nemli ilim ve irfan merkezlerinden birisidir.<\/p>\n\n\n\n \u00d6zbekistan 19. y\u00fczy\u0131lda Orta Asya Rus \u0130mparatorlu\u011fu<\/a>‘nun kontrol\u00fcne ge\u00e7ti. Ta\u015fkent<\/a> bu d\u00f6nemde Rus T\u00fcrkistan\u0131<\/a>‘n\u0131n ba\u015fkenti oldu. Sovyetler Birli\u011fi<\/a> 1924’te Sovyet <\/a>\u0131 par\u00e7alayarak \u00d6zbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti<\/a>‘ni kurdu. Sovyetler Birli\u011fi’nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n<\/a> ard\u0131ndan 1991’de \u00d6zbekistan Cumhuriyeti ilan edildi.<\/p>\n\n\n\n \u00dclkeyi kurulu\u015fundan 2016’ya dek y\u00f6netmi\u015f olan \u0130slam Kerimov<\/a> \u2018un \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan yeni cumhurba\u015fkan\u0131 \u015eevket Mirziyaev<\/a> \u00fclkede serbest ekonomiye ge\u00e7i\u015f i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flatt\u0131 ve \u00d6zbekistan’\u0131n kom\u015fular\u0131yla ili\u015fkileri daha da iyile\u015fti. <\/p>\n\n\n\n \u00d6zbek ekonomisi h\u00e2len serbest piyasa ekonomisine<\/a> ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecindedir. \u00dclkenin d\u0131\u015f ticaret politikas\u0131 ithal ikamesine (ithalat \u00fcr\u00fcnlerinin yurt i\u00e7inde \u00fcretilmesi) dayan\u0131r. \u00d6zbekistan d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck pamuk<\/a> ihracat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biridir. Sovyet D\u00f6nemi’nden kalan dev enerji \u00fcretim tesisleri ve do\u011fal gaz kaynaklar\u0131 \u00fclkenin Orta Asya’daki en b\u00fcy\u00fck elektrik \u00fcreticisi olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclke T\u00fcrk Konseyi, BM<\/a> ve \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/a> \u00fcyesidir.<\/p>\n\n\n\n \u00d6zbekistan\u2019da ilk durak Ta\u015fken\u2019te Abul Kas\u0131m Medresesi, K\u00f6kelda\u015f Medresesi, Emir Timur Meydan\u0131 g\u00f6r\u00fclmesi gereken \u00f6zel yerlerden. Ayr\u0131ca Ta\u015fkent geni\u015f meydanlar\u0131, yollar\u0131 ve ye\u015fil alanlar\u0131 ile bozk\u0131r\u0131n ortas\u0131nda ye\u015fil bir ada gibi duruyor. Sovyet d\u00f6neminden kalma toplu konutlar, geni\u015f, uzun ve y\u00fcksek binalar hala insana devletin kat\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n 2007 y\u0131l\u0131nda bir d\u00fc\u011f\u00fcn m\u00fcnasebeti ile gitti\u011fimiz \u00d6zbekistan ziyaretimiz s\u0131ras\u0131nda \u00d6zbek karde\u015flerimizin misafirperverlikleri, ikramlar\u0131 ve hala canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan g\u00fczel adetlerine \u015fahid olduk. T\u00fcm \u00d6zbek dostlar bizleri misafir etmek ve ikram etmek i\u00e7in adeta yar\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Mikdat Hocam\u0131n mizahi uslubuyla \u2018\u00d6zbekistan\u2019dan ikramlardan dolay\u0131 \u00f6lmeden sa\u011f salim d\u00f6nebildik Elhamd\u00fclillah<\/strong>\u2019 diye s\u00f6yl\u00fcyorduk. <\/p>\n\n\n\n Her gelen misafirle birlikte k\u0131sa bir dua ediliyor, sonra uzun bir hal-hat\u0131r sorma fasl\u0131na ge\u00e7iliyordu. ‘Din\u00e7lik mi, Yah\u015fi misiniz. ?<\/strong> diye ba\u015flayan sorular anne baba ve bala-\u00e7a\u011fa (\u00c7ocuk-torun) a kadar uzan\u0131yor. Dualar\u0131 k\u0131sa ve \u00f6zl\u00fc oluyor ‘Din\u00e7lik, berkararl\u0131k, hat\u0131rcemlik, sa\u011fl\u0131k, s\u0131hhat, Afiyet bolsun Amin <\/strong>)<\/p>\n\n\n\n \u00d6zbek karde\u015flerimizin Toy dedi\u011fi d\u00fc\u011f\u00fcnlerindeki g\u00fczel adetlerine ve ikramlar\u0131na hayran kald\u0131k. Y\u00f6resel k\u0131yafetler, \u00f6zel kaftanlar ve ba\u015fl\u0131klar giyiyorlar ilahi-ko\u015fma tarz\u0131nda m\u00fczikler s\u00f6yleniyor, uzun borusu ve geni\u015f a\u011f\u0131zl\u0131 borazan tarz\u0131nda kar\u015f\u0131lama t\u00f6reni yap\u0131yorlard\u0131. Kazanlarla pi\u015fen \u00d6zbek pilavlar\u0131 bol kep\u00e7e tabaklara dolduruluyor, s\u0131ra haline gelmi\u015f gen\u00e7lerin elden ele uzatmas\u0131yla servis ediliyordu. Bu usule \u00d6zbekler \u2018Koldan Kol\u2019<\/strong> diyorlar.<\/p>\n\n\n\n Me\u015fhur \u00d6zbek \u015eairi Mirza Gencebek Ta\u015fkent-Semerkand-Buhara aras\u0131nda seyahatimizde otob\u00fcste bize rehberlik ve arkada\u015fl\u0131k yapt\u0131. \u00d6zbekistan\u0131 tan\u0131t\u0131rken arada okudu\u011fu \u015fiirleriyle de hepimizin g\u00f6nl\u00fcn\u00fc kazand\u0131. \u015eair dostumuz Mirza Gencebek\u2019in \u015fiirlerinden Tefekk\u00fcrde ibadettir\/Tebess\u00fcmde ibadettir\/Muhabbette ibadettir\/ <\/strong>m\u0131sralar\u0131yla biten uzun \u015fiiri akl\u0131m\u0131zda ve g\u00f6nl\u00fcm\u00fczde yer etti.<\/p>\n\n\n\n Temel iman ve ihlast\u0131r\/Bu kulluk kula hast\u0131r\/H\u00fcde deyip k\u0131lsan her i\u015f\/ Bu niyette ibadettir Bu \u0130slam\u2019d\u0131r b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\/ \u0130badet haline gelen\/Ve fark\u0131ndal\u0131k ile ge\u00e7en\/ \u015eu f\u0131rsat hem ibadettir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n E\u011fer helalin ile\/ G\u00f6n\u00fcl ho\u015flu\u011fu etsen\/ Felek \u015fahit Melek haz\u0131r\/ Bu sohbet hem ibadettir Sevip Mirza, sadece dostluk\/ \u0130le g\u00f6n\u00fclleri abad et\/ E\u011fer Allah i\u00e7in sevsen\/ M\u0131habbet hem ibadettir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca \u015fair yazar Mirza Gencebek\u2019 in Rahmetli Hocam\u0131z Mahmud Esad Co\u015fan i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 ve Yad pro\u011fram\u0131nda \u00f6d\u00fcl al\u0131p okunan bir \u015fiir de var.<\/em><\/p>\n\n\n\n Mahbubi Hak Resulullah evladlar\u0131 \/ Buhari \u015ferifdendir ecdadlar\u0131 \/ Nak\u015fibendi azizlerden ir\u015fadlar\u0131 \/ Pirim Mahmud Esad Co\u015fan Hazretleri diye ba\u015flayan uzun bir \u015fiiri var. Tamam\u0131n\u0131 okuman\u0131z\u0131 tavsiye ederim<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zbekistan-Buhara-Semerkand Arifleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zbekistan\u2019da Semerkan ve Buhara \u015fehirleri T\u00fcrkistan\u2019da alim, arif ve mutasavv\u0131flar\u0131n en \u00e7ok bulundu\u011fu b\u00f6lgedir. Semerkand \u2018da \u015e\u00e2h-\u0131 Zinde (Ya\u015fayan \u015eah ) diye bilinen Sahabe Kusem bin Abbas\u2019\u0131n kabrinin yan\u0131nda yan yana bir \u00e7ok kubbe ve t\u00fcrbe bulunuyor. Sahabe ile d\u00fcnyada ve ahrette kom\u015fu olmak istei\u011fi ile buraya defn edilmeyi isteyen bir \u00e7ok alim ve devlet adam\u0131n\u0131n kabrinin bulundu\u011fu bu mekan ziyaretlerin ba\u015flang\u0131\u00e7 ve manevi \u00e7ekim noktas\u0131 durumunda. Ayn\u0131 zamanda \u015eah-\u0131 Zinde Sahabe efendilerimizin \u0130slam\u0131n bayra\u011f\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n her yerine ta\u015f\u0131ma gayret ve himmetlerini g\u00f6steren en g\u00fczel \u00f6rneklerden birisidir.<\/p>\n\n\n\n Semerkand\u2019da Sahih-i Buhari m\u00fcellifi \u0130mam Buhari\u2019nin kabride b\u00fcy\u00fck bir camiinin avlusunda \u00e7inilerle bezeli adeta bir y\u00fcz\u00fck ta\u015f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan g\u00fczel bir t\u00fcrbede bulunuyor. Buhar\u00ee\u2019nin on bir as\u0131r boyunca s\u0131radan bir mezar olarak kalan kabrinin \u00fczerine \u00d6zbekistan\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, 2000\u2019lerin ba\u015f\u0131nda Orta Asya T\u00fcrk Sanat\u0131\u2019n\u0131n \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131yan bu t\u00fcrbenin in\u015fa edildi\u011fini anlat\u0131yorlar. Yeni d\u00f6nemde bu t\u00fcrbe yanilenerek daha g\u00fczel bir hale getiriliyor.<\/p>\n\n\n\n \u00d6zbekler Semerkand ve Buhara\u2019n\u0131n \u00f6nemini anlat\u0131rken \u00e7ok bilinen bir beyit s\u00f6yl\u00fcyorlar.<\/p>\n\n\n\n Semerkand seykal-i ruy-i zeminest\/Buhara kubbet\u00fcl \u0130slam-i medinest\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Semerkand yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn\/cihan\u0131n g\u00f6zdesidir\/ Buhara Din-i \u0130slam\u0131n Kubbesidir\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca Hacegan yolu b\u00fcy\u00fcklerinde Ubeydull\u00e2h-\u0131 Ahr\u00e2r<\/strong>\u00a0 kabri ve dergah\u0131da Semerkand\u2019da bulunuyor. Geni\u015f bir avlunun i\u00e7erisinde yer alan y\u00fcksek ah\u015fap direkli mescit ve \u00f6n\u00fcnde geni\u015f daire \u015feklinde etraf\u0131nda as\u0131rl\u0131k a\u011fa\u00e7lar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck\u00e7e\u00a0 havuz var. Bu mescidin yan taraftaki haziresinde Ubeydullah Ahrar hazretleri ile birlikte ba\u015fka kabirler bulunmaktad\u0131r. H\u00fcrler \u015eeyhi olarakta bilinen Ubeydullah-\u0131 Ahrar hazretlerinin kabir ta\u015f\u0131da heybetli ve adeta ordusunun \u00f6n\u00fcndeki bir kumandan gibi dik ve vakur duruyor.<\/p>\n\n\n\n Ubeydullah Ahrar 1404-1490 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f, \u2018H\u00fcrlerin \u015eeyhi\u2019 olarak bilinir. \u2018Tasavvuf, zaman\u0131 ve gayreti , Hakk\u0131n r\u0131zas\u0131na en uygun i\u015f ne ise ona harcamakt\u0131r\u2019 ve \u2018\u0130nsanlara hizmet etmek kalp kazanmaya sebeptir bu nedenle zikirden ve murakabeden \u00f6nce gelir<\/strong>\u2018 s\u00f6zleri \u00e7ok bilinir. Sultanlarla ve y\u00f6neticilerle ni\u00e7in \u00e7ok ilgilendi\u011fi soruldu\u011funda halk\u0131 y\u00f6neticilerin zulm\u00fcnden korumak ve dine ayk\u0131r\u0131 hareket etmelerini engellemek i\u00e7in oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Semerkand\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f ve vefat etmi\u015f ba\u015fka bir alimde Semerkand\u2019\u0131n M\u00e2t\u00fcr\u00eed kasabas\u0131ndan \u0130mam M\u00e2tur\u00eed\u00ee dir. \u00d6zbekistan, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u0130mam Buhar\u00ee\u2019nin kabrinin in\u015fas\u0131nda oldu\u011fu gibi M\u00e2tur\u00eed\u00ee\u2019nin kabrinin bulundu\u011fu alandaki evler de y\u0131kt\u0131r\u0131l\u0131p, mezar\u0131n \u00fczerine bir t\u00fcrbe, etraf\u0131na da f\u0131k\u0131h e\u011fitimi veren bir k\u00fclliye in\u015fa ettirilmi\u015f. Semerkand\u2019\u0131 gezerken adeta tarih i\u00e7erisinde bir yolculuk yap\u0131yormu\u015f hissine kap\u0131l\u0131yorsunuz. Emir Timur\u2019un kabrinin oldu\u011fu b\u00f6lge ve medreselerle \u00e7evrili Registan meydan\u0131 g\u00f6r\u00fclmesi gereken yerlerden. <\/p>\n\n\n\n Registan<\/strong>, Orta Asya<\/a> T\u00fcrk<\/a> mimarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nadir \u00f6rneklerinden biridir. XV. as\u0131rda Emir Timur<\/a>‘un torunu Ulu\u011f Bey<\/a> taraf\u0131ndan kurulan, \u00fczeri karolarla<\/a> bezenmi\u015f kap\u0131lara sahip \u00fc\u00e7 ayr\u0131 medresenin bir arada bulundu\u011fu, Semerkant<\/a>‘\u0131n merkezindeki bir meydand\u0131r<\/p>\n\n\n\n Registan Meydan\u0131 Orta Asyan\u0131n en g\u00f6rkemli mimari komplekslerinden biridir ve \u00fc\u00e7 tarihi medrese ile \u00e7evrilmi\u015ftir. Bu Medreseler hem bilim hem de sanat a\u00e7\u0131s\u0131ndan y\u00fczy\u0131llar boyunca \u00f6nemli merkezler olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bir yanda Emir Timur’\u00fbn torunu taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lan ve kendi ismiyle al\u0131nan Ulu\u011f Bey medresesi sultan\u0131n ilmi y\u00f6n\u00fcn\u00fcn bir yans\u0131mas\u0131 ve gelece\u011fe miras\u0131d\u0131r. Banisi Ulu\u011f Bey gibi \u00a0bu medresede kadim d\u00f6nemden beri Astronomi ve matematik alan\u0131nda e\u011fitim verilen en \u00f6nemli medreselerden biridir.<\/p>\n\n\n\n Di\u011fer yanda \u015eir-Dar Medresesi Aslan fig\u00fcrl\u00fc s\u00fcslemeleri ile dikkat \u00e7eken mimari \u00f6zellikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u0130slam sanat\u0131nda istisnai \u00f6rneklerden biridir. Tilla-Kari Medresesi ise \u2018Alt\u0131nla Kapl\u0131\u2019 manas\u0131na gelen ismiyle m\u00fcsemma bir \u015fekilde alt\u0131n yald\u0131zl\u0131 s\u00fcslemeleri ile dikkat \u00e7eker. Registan Meydan\u0131 daha \u00f6nce bayram namazlar\u0131n\u0131n k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve ordunun sefer haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 geni\u015f bir alan iken g\u00fcn\u00fcm\u00fczde a\u00e7\u0131k hava m\u00fczesi gibi kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Emir Timur\u2019un kabri Gur-i Emir T\u00fcrbesinde ve kabri hocas\u0131 Seyyid Bereke\u2019nin ayak ucunda yer al\u0131yor. Bu tercihte Emir Timur\u2019un ilme ve alime verdi\u011fi de\u011feri, cihan devleti olarak ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131rr\u0131n\u0131 anlatmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkistan\u2019\u0131n manevi kalbi Buhara<\/strong><\/p>\n\n\n\n D\u00fcnyada \u201cKubbet-\u00fcl \u0130slam (\u0130slam\u2019\u0131n kubbeleri)\u201d unvan\u0131na sahip 3 \u015fehirden biri olan Buhara, T\u00fcrk-\u0130slam medeniyetinde olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yere sahip.Buhara \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en k\u00f6kl\u00fc ve ilimle yo\u011frulmu\u015f \u015fehirlerinden biridir.<\/p>\n\n\n\n Tarihi boyunca hem tasavvuf hem hadis, kelam, f\u0131k\u0131h, matematik, astronomi gibi alanlarda bir \u00e7ok alim yeti\u015ftirmi\u015ftir.Medreseleri, k\u00fct\u00fcphaneleri ve camileriyle y\u00fczy\u0131llar boyunca ilim ve irfan\u0131n kalbi olmu\u015ftur.G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Mir Arap Medresesi, Kalan Medresesi ve \u0130smail Samani T\u00fcrbesi gibi \u00f6zellikli eserler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00a0T\u00fcrk-\u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda \u201cYedi Pir<\/strong>\u201d diye bilinen ve Buhara \u2018da yeti\u015fen \u00d6nemli \u0130slam alimlerinden baz\u0131lar\u0131; \u015eah-\u0131 Nak\u015fibend Bahaddin Buhari hazretleri tasavvuf tarihinde derderin izler b\u0131rakm\u0131\u015f, yeti\u015ftirdi\u011fi alimler, halifeleri ve \u2018Halka hizmet, Hakk\u2019a hizmettir<\/strong>\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131 ile Nak\u015fibendili\u011fin kurucusu olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Bahaeddin Nak\u015f\u0131bend\u2019in kabrini ziyaret etmeden \u00f6nce onun as\u0131rlar \u00f6nceki arzusunu yerine getirerek be\u015f y\u00fcz metre kadar y\u00fcr\u00fcd\u00fck ve annesinin mezar\u0131n\u0131 ziyaret ettik.<\/p>\n\n\n\n Bahaeddin-i Nak\u015fibend<\/strong>, Buhara\u2019da ortas\u0131nda geni\u015f bir havuzun bulundu\u011fu avluda etraf\u0131 insan boyundan y\u00fcksek\u00e7e mermerlerle \u00e7evrili ve b\u00fcy\u00fccek bir dut a\u011fac\u0131n\u0131n g\u00f6lgesinde kalan \u00fczeri a\u00e7\u0131k, yani kubbesiz kabrinde yat\u0131yor.\u00a0Kabrin \u00f6n\u00fcnde \u015fekil bak\u0131m\u0131ndan bizdekileri and\u0131ran kitabeli bir mezar ta\u015f\u0131 var. Bu huzur dolu mek\u00e2n\u0131n gerisinde bulunan medresenin \u00f6n\u00fcndeki hayli geni\u015f meydan var. <\/p>\n\n\n\n Buhara, modern t\u0131bb\u0131n temel ta\u015flar\u0131n\u0131 koyan, t\u0131p, fizik ve felsefe gibi alanlarda \u00e7ok say\u0131da kitap yazan ve Bat\u0131\u2019da \u201cAvicenna\u201d olarak tan\u0131nan \u0130bn-i Sina\u2019n\u0131n do\u011fup b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc yer olmas\u0131 hasebiyle de bilim tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemli .<\/p>\n\n\n\n Ziyaret etti\u011finiz yerlerdeki temizli\u011fin, d\u00fczenin ve emniyetin yan\u0131nda, g\u00f6rece\u011finiz samimi misafirperverlik, \u00d6zbek halk\u0131na kar\u015f\u0131 muhabbetinizi bir kat daha art\u0131racakt\u0131r. \u00d6zellikle ikram edilen \u00d6zbek pilav\u0131 ve ye\u015fil \u00e7ay\u0131n lezzeti doyumsuzdur.<\/p>\n\n\n\n Abdulhalik Gucd\u00fcvani<\/strong> Hazretleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hacegan yolunun m\u00fcr\u015fidleri Hoca Arif Rivgeri, Hoca Mahmud Encir Fa\u011fnevi, Hoca Ali Rametani, Hoca Muhammed Baba Sammasi, Seyyid Emir K\u00fclal ve Bahauddin Nak\u015fibend gibi bir\u00e7ok mutasavv\u0131f\u0131 yeti\u015ftiren Buhara, bir d\u00f6nem \u0130slam medeniyetinin merkezi haline geldi.<\/p>\n\n\n\n Buhara\u2019ya gidince Gucduvan\u2019\u0131 mutlaka g\u00f6rmek gerekir. Timur\u2019un torunu Timur \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun 4. sultan\u0131 , Matematik ve astronomi bilgini olan Ulu\u011f Bey, hayat\u0131 boyunca birisi Semerkand\u2019da di\u011feri Buhara\u2019n\u0131n merkezinde ve bir di\u011feri de Gucduvan\u2019da olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 medrese in\u015fa ettirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Gucduvan\u2019daki medreseyi, H\u00e2ceg\u00e2n Yolu\u2019nun \u00f6nde gelen mutasavv\u0131flar\u0131ndan Abd\u00fclh\u00e2l\u0131k Gucduv\u00e2n\u00ee\u2019nin kabrinin hemen \u00f6n\u00fcne yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda Ulu\u011f Bey, adeta \u0130sl\u00e2m medeniyetini zirveye ta\u015f\u0131yan ruhu, ilmin ve irfan yolunun birlikteli\u011fini, Gucduvan\u2019a nak\u015fetmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Hacegan yolunun kolba\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fcklerinden\u00a0Abdulhalik Gucd\u00fcvani<\/strong>, Yusuf Hemedani hazretlerinin halifelerindendir. Babas\u0131 Anadolu\u2019da Malatya\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f daha sonra Buhara yak\u0131n\u0131nda Gucd\u00fcvan k\u00f6y\u00fcne gelmi\u015ftir. Abdulhalik Gucduvani tahsiline Buhara da ba\u015flam\u0131\u015f, yirmi ya\u015flar\u0131nda manevi hocas\u0131 H\u0131z\u0131r ile sohbet etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hz.H\u0131z\u0131r onun manevi terbiyesi i\u00e7in Yusuf Hemedani\u2019ye teslim etmi\u015f, Hemedani hazretleri onun Hz.H\u0131z\u0131r\u2019dan \u00f6\u011frendi\u011fi \u2018Zikri Hafi\u2019ye devam etmesini tavsiye etmi\u015ftir. Hatm-i Hacegan ve Zikr-i Hafi (Sessiz Zikir) uygulamalar\u0131n\u0131n da ba\u015flat\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Di\u011fer alimlerin de yapt\u0131\u011f\u0131 bilinse de Hatmi Hacegan as\u0131l h\u00fcviyetine G\u00fccd\u00fcvani zaman\u0131nda kavu\u015fmu\u015ftur. Sohbet meclisinden sonra meclisi zikirle sonland\u0131rd\u0131klar\u0131, ba\u015f\u0131nda ve sonunda Fatiha okundu\u011fu i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 zikre Hatm-i Hacegan denmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Rahmetli Mehmed Zahid Kotku Hocaefendimizin bizzat Esad Co\u015fan Hocaefendiye haz\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 ve adeta kendi vasiyeti olarak yazd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Abd\u00fclh\u00e2lik G\u00fccd\u00fcv\u00e2n\u00ee hazretlerinin vasiyetn\u00e2mesinde buyuruyor ki:<\/p>\n\n\n\n Her h\u00e2linde ilim, edeb ve takv\u00e2 \u00fczere ol, \u0130sl\u00e2m \u00e2limlerinin kitaplar\u0131n\u0131 oku. F\u0131k\u0131h ve had\u00ees \u00f6\u011fren. Arslandan ka\u00e7ar gibi c\u00e2hillerden ka\u00e7. Bid\u2019at s\u00e2hibi inan\u0131\u015flar\u0131 bozuk olan sap\u0131klar ile ve d\u00fcny\u00e2ya d\u00fc\u015fk\u00fcn olanlar ile arkada\u015fl\u0131k etme.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hacegan yolunun prensipleri olan 11 esas Abdulhalik G\u00fccd\u00fcvani taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bunlar; her nefesi \u015fuurlu al\u0131p verin (Hu\u015f der dem), aya\u011f\u0131n\u0131za-yolunuza nazar edin (Nazar ber kadem) Vatan\u0131n\u0131zda sefer edin (Sefer der vatan) Halk i\u00e7inde Hakk ile olun (Halvet der enc\u00fcmen) , hem dilin hem de kalbin zikirle me\u015fgul olmas\u0131 (Zikr-i Mudam), Zikirden murat Allah\u2019\u0131 murat edi\u015ftir, dille s\u00f6ylemeksizin kalben Allah\u2019a y\u00f6nelmek, Allah\u2019a y\u00f6nelmeyi bilgiyle derinle\u015ftirmektir.<\/p>\n\n\n\n Di\u011fer prensipler Vukufi adedi, vukufi zamani, vukufi kalbi nefsi murakabeyi, zamana dikkat etmeyi ve zikrin \u00f6zel say\u0131s\u0131na dikkat ederek , Zikrin huzur ve \u015fuurla zamana, kalbe ve adede vak\u0131f olarak yap\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bin Dost Az, Bir d\u00fc\u015fman \u00e7oktur <\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zbekistan ziyaretinde ve sonras\u0131nda tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m dostlarla ve \u00d6zbekistan-Hacegan yolu ile irtibat\u0131m\u0131z y\u0131llar i\u00e7erisinde daha da derinle\u015ferek devam etti. \u00d6zbekistan\u2019dan bir \u00e7ok alim ve irfan sahibi insanla dost olduk. Prof. Seyfullah Seyfeddin ile sohbet ederken bir beyt s\u00f6yledi,<\/p>\n\n\n\n Nefsim bana beladur \/ Yanan odga saladur. (Nefsim ba\u015f\u0131ma belad\u0131r, yanan ate\u015flere atar<\/strong>)<\/p>\n\n\n\n Ye\u015fil \u00c7ay\u0131 ve muhabbeti<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6zbekler de ye\u015fil \u00e7ay\u0131 en az bizim normal \u00e7ay\u0131 sevdi\u011fimiz kadar seviyorlar. Hatta \u2018\u00d6zbekler \u00e7ay i\u00e7mek i\u00e7in yemek yerler\u2019 diye bir halk s\u00f6z\u00fc bile var. Ye\u015fil \u00e7ay ikram edilen \u00e7aydanl\u0131k ve piyale dedikleri k\u00fc\u00e7\u00fck taslar sofralar\u0131n ba\u015fk\u00f6\u015fesinde. \u0130kram ederken de incelikli ve sayg\u0131l\u0131 olmak gerekiyor. \u015eair Erkin Vahidov \u00e7aydanl\u0131k ve piyale \u00fczerine \u00e7ok anlaml\u0131 bir \u015fiir yazm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n Ne kadar kibirli dursa da \/ Barda\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcnde e\u011filir \u00e7aydanl\u0131k \/ \u00d6yleyse bu b\u00fcy\u00fcklenme niye? \/ Bu kibir, bu gurur ni\u00e7in ? \/<\/strong>Bu kibir, bu gurur ni\u00e7in? \/ M\u00fctevazi ol , hatta bir ad\u0131m bile ge\u00e7me gurur kap\u0131s\u0131ndan.\/ Barda\u011f\u0131 insan bunun i\u00e7in , \u00f6per daima aln\u0131ndan. <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n \u015eairleri arif insanlar, \u015fiirleri de de \u00e7ok anlaml\u0131 ve hikmetli \u015fiirler. \u00d6zellikle Milli \u015eairleri Ali \u015eir Nevai hem devlet adaml\u0131\u011f\u0131 hem de \u015fairli\u011fi ile y\u00fczy\u0131llar boyunca g\u00f6n\u00fcllerde iz b\u0131rakm\u0131\u015f. Bolu Abant \u00dcniversitesinde doktora yapan dostum Muhammed Can\u2019dan \u00f6\u011frendi\u011fim Ali \u015eir Nevai \u2018ye ait iki g\u00fczel beyti de yazay\u0131m<\/p>\n\n\n\n Ademi erseng demegil ademi\/ An\u0131n ki yok halk gam\u0131ndan gam\u0131. (Halk\u0131n, insanlar\u0131n gam\u0131n\u0131, \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc kendi gam\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyene Adam denmez)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nevasiz ulusa neva bah\u015fi bol\/ Nevayi yaman bolsa sen yah\u015fi bol. (Bi\u00e7are muhta\u00e7 ve derti insanlara merhamet ve l\u00fctufta bulun. E\u011fer Nevayi’yi iyi ki\u015fi olarak g\u00f6rm\u00fcyorsan, Sen iyi ol insanlara iyilik yap.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nevai \u00dcniversitesi Rekt\u00f6r\u00fc ile tan\u0131\u015fma<\/strong><\/p>\n\n\n\n 2025 Y\u0131l\u0131 Haziran ay\u0131nda Nevai \u00dcniversitesi Rekt\u00f6r\u00fc Prof. Muhyiddin Kalanov T\u00fcrkiye\u2019yr ziyaret ve sa\u011fl\u0131k konular\u0131nda bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi i\u00e7in gelmi\u015fti. Hukuk\u00e7u ve T\u00fcrkistan yazarlar\u0131 konusunda uzman olan Kemal Y. Ataman A\u011fabey ile birlikte kendisi ile tan\u0131\u015f\u0131p sohbet ettik. Daha sonra da \u00dcmraniye e\u011fitim ara\u015ft\u0131rma hastanesi ba\u015fhekimi Prof. Necdet Sa\u011flam ile tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131k. \u00c7ok \u00f6nemli ve faydal\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler oldu. Bizleri de \u00d6zbekistan\u2019a Nevai \u00fcnversitesine davet etti. Ayr\u0131ca T\u00fcrkistan ile \u00f6zel sohbet ve ilgimizden dolay\u0131 Nevai \u00dcniversitesi Fahri Profos\u00f6rl\u00fck \u00fcnvan\u0131 verdi.<\/p>\n\n\n\n Daha \u00f6nce Ali \u015eir Nevai\u2019nin \u015fiirlerinden \u00f6\u011frendi\u011fim bir beytin manas\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti diye s\u00f6yledim. <\/p>\n\n\n\n Ehl-i Mana meclisinde zinhar ar eyleme gedal\u0131ktan \/ Bil ki bu hal artuktur ehl-i d\u00fcnyada sultanl\u0131ktan<\/strong><\/p>\n\n\n\n (\u0130lim \u0130rfan meclisinde hizmet\u00e7i olmaktan utanma\/ Bil ki bu hal ehl-i d\u00fcnya meclisinde sultan olmaktan daha de\u011ferlidir.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkistan\u2019da Horasan Erenler diyar\u0131 diye bilinen, \u00d6zbekistan-Tacikistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde bulunan g\u00f6n\u00fcl co\u011frafyam\u0131z\u0131n en \u00f6nemli b\u00f6lgelerinden olan Buhara-Semerkand- Du\u015fanbe b\u00f6lgesini ve orada yatan alt\u0131n silsile b\u00fcy\u00fcklerimizi [Devam\u0131]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":808,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-806","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/806","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=806"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/806\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":872,"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/806\/revisions\/872"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/808"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=806"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=806"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/selahattinsemiz.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=806"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/selahattinsemiz.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-16-1024x478.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/selahattinsemiz.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-5-1024x768.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/selahattinsemiz.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/image-6-1024x489.png\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/selahattinsemiz.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Nevai-universitesi-1024x683.jpeg\")
<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"