Kanser, vücudumuzdaki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalması ve normal dokulara zarar vermesiyle oluşan bir hastalık grubunu oluşturur. Tek bir hastalık değil, yüzden fazla kanser türü var.
Nasıl oluşuyor
Kanser hücreleri kontrolsüz çoğalma, çevre dokulara yayılma ve metastaz yapma özellikleriyle sağlıklı hücrelerden ayrılır.Kanserler tek bir nedenden değil, birden fazla faktörün yıllar içinde birikmesinden oluşuyor.
Hücrelerin DNA’sında biriken hatalar yüzünden vücudun kontrol mekanizması bozuluyor. Kanser oluşumuna neden olan hatalar şu şekilde sınıflandırılabilir:
Genetik: Aileden geçen yatkınlıklar. Genetik yatkınlık: %15–20 oranında etkili olduğu biliniyor. Özellikle aile büyüklerinin hangi nedenlerle öldükleri genetik yatkınlığınızı belirler. Kalp hastalığı veya Kanserden ölmüşlerse sizin genetik yapınız bu hastalıklara yatkın demektir.
Çevresel faktörler: Sigara, alkol, radyasyon, güneş ışığına aşırı maruz kalma, beslenme alışkanlıkları.
Enfeksiyonlar:Helicobacterpylori → mide kanseri riskini artırır
Human papilloma virüs (HPV) → serviks kanseri riskini artırır.
Hepatit B/C Karaciğer kanseri riskini artırır.
Yaşam tarzı: Obezite, hareketsizlik, güneşin UV ışınları, işlenmiş gıdalar, düşük lif tüketimi
Sosyo-demografik etkenler: Cinsiyet, ırk, aile öyküsü.
Sıklık ve Yaygınlık
Kanser, dünyada giderek artan sıklıkta görülen bir hastalıktır.Dünya genelinde farklı bölgelerde görülme sıklığı değişiyor ama ilk sıralarda bulunan kanser türleri:
Erkeklerde: Akciğer, prostat, kolorektal, Özellikle Akciğer kanseri tüm kanserlerin yaklaşık üçte birini oluşturuyor.
Kadınlarda: Meme, akciğer, kolorektal, tiroit kanserleri
Her ikisinde: Cilt kanseri, lenfoma, mide kanseri
Sigara ve nargile, akciğer kanserinin en önemli nedenlerindendir. Tıbbi açıdan zararlı olduğu gibi, dini açıdan da haram kabul edilmektedir.
Erken belirtiler
Kanser türüne göre değişir ama şu 7 işaret için doktora görünmek iyi olur:
Geçmeyen öksürük, ses kısıklığı
Dışkılama veya idrar alışkanlığında değişiklik
İyileşmeyen yara
Meme veya başka yerde ele gelen kitle
Yutma güçlüğü, hazımsızlık
Benlerde renk, şekil, büyüklük değişimi
Açıklanamayan kilo kaybı, sürekli yorgunluk
Bu belirtilerin çoğu kanserden başka sebeplerle de olur. Önemli olan geçmemesi, uzun sürmesi kanser açısından dikkate alınması gerekir
Erken Teşhis ve Tarama
Tarama testleri hayat kurtarıyor. Erken evrede yakalanan kanserlerin tedavi şansı çok daha yüksektir. Erken teşhis, kemoterapi ve radyoterapiye gerek kalmadan tedavi şansını artırır.Özellikle bazı kanserler için yaygın tarama testleri yapılmalıdır.
* Meme kanseri: 40-69 yaş arası kadınlara 2 yılda bir mamografi
* Serviks-Rahim ağzı-kanseri: 30-65 yaş arası kadınlara HPV/PAP testi/Smear testi.
*Kolorektal kanser: 50-70 yaş arası kadın ve erkeklere gaitada gizli kan testi ve kolonoskopi
*Meme kanserinde vakaların %80’i kadınların kendi fark etmesiyle ortaya çıkar.
*Aile öykün varsa taramaya daha erken başlanır. Bir aile hekimine danışmak en doğru şekilde kontrol ve tarama muayenelerinin yapılması konusunda yol gösterir.
Kanserlerin en az %30-50 arası oranında önlenebilir olduğu tahmin ediliyor:
Kanser hakkında en hatalı şey şikâyetleri önemsememek, tanı ve tedavide geç kalmak ve ihmalkar davranmaktır. Bir şikâyetin varsa erteleme, bir hekime görün. Tanı koyma ve tedavi planlama işi ise doktorların yapacağı bir şeydir.
Kanserden Korunmak İçin 10 İpucu
1. Genetik yatkınlığınızı bilin.
2. Obeziteden kaçının.Obezite en sık önlenebilir ikinci kanser nedeni. Sigara bir numaradır.
3. Lifli besinleri artırın.İşlenmiş gıdalardan uzak durun.Sebze-meyve ağırlıklı beslen
4. Kırmızı et ve işlenmiş protein tüketimini azaltın.
5. Sigara, tütün ürünleri ve nargileden uzak durun.
6. Alkolden uzak durun.
7. Düzenli egzersiz yapın. Haftada 5 gün, kalp hızını artıracak şekilde en az 30 dakika.
8. Güneşten korunmayı ihmal etmeyin.Güneşte 11:00-16:00 arası korumasız kalmayın. Özellikle cilt kanserlerinde güneşten korunmak ve radyasyondan kaçınmak önemli
9. Düzenli tarama testlerini yaptırın.Kadınlarda HPV ve herke için Hepatit B aşılarını yaptırın.
10. Aile öykünüzü öğrenin ve risklerinizi takip edin.
Tedavi Yöntemleri
Kanserin türü, evresi ve kişinin durumuna göre planlanır:
* Cerrahi: Tümörün çıkarılması. Solid tümörlerde altın standart.
* Radyoterapi ve kemoterapi: Özellikle multidisipliner yaklaşımla daha etkili.
* Hormon tedavisi.
* Akıllı ilaçlar ve immünoterapi: T lenfositleri aktive ederek kanser hücrelerini yok etmeyi hedefler.
İmmünoterapi/Hedeflı tedavi: Bağışıklık sistemini veya spesifik mutasyonları hedefleme. Bazı vakalarda başarı oranı çok yüksektir.
Çoğu vakada bu yöntemler kombine edilir.
Kişiselleştirilmiş tedavi protokolleri: Özellikle kolorektal kanserde uygulanmaktadır.Rektal kanserde cerrahiden önce radyoterapi ve kemoterapi uygulanması başarıyı artırır. Tecrübeli ekipler ve multidisipliner yaklaşım, tedavi sonuçlarını yüksek oranda değiştirebilir.
Yaşam ve Ölüm Gerçeği karşısında İnsan
Kanser gibi ağır hastalıklarla mücadelede temel amaç, hastanın yaşamını uzatmak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Ancak ne kadar çabalarsak çabalayalım, ölüm gerçeğini ortadan kaldıramayız.
Ölüm, bütün dünyevi lezzetleri sona erdiren bir hakikattir. Ölümün kaçınılmazlığı karşısında, asıl yapılması gereken şey hem bilimsel tedaviyi sürdürmek hem de insanı kötü bir yaşamdan ve acı bir sondan koruyacak değerlerle donatmaktır
Çünkü ölümden daha çok korkulması gereken şey, iyi yaşanmamış bir hayat ve kötü bir sonla gitme ihtimalidir. Kadim kültürümüzde bu kavrama ‘Hüsn-ü Hatime’ denirdi.
Bu nedenle, bilimsel tedavi yöntemleri ile birlikte insanın ruhunu besleyen değerler de önemlidir. İnsanın gerçeği hem kanıta dayalı bilimin ışığında sağlıklı yaşamak hem de ahlaki ve manevi sorumluluk bilinciyle iyi bir insan olmakla anlaşılabilir.
Pozitif bilim, insanın maddi yönünü korur; maneviyat ise onun ahlaklı ve iyi bir insan olmasını sağlar, ebedi yönünü şekillendirir. İkisi birlikte düşünüldüğünde hem dünyada hem de ahirette kurtuluş için daha bütüncül bir yol açılır.
.
- Prof. Dr. Mustafa Öncel’in 10 Mayıs 2026 da Sayader’in konferansından faydalanılarak hazırlanmıştır.
Bir yanıt bırakın
Yorum yapabilmek için oturum açmalısınız.